خانه   |  ارتباط با ما   |  جستجو    RSS   |  ارسال خبر   |  پیوندها   |  درباره ما  
  تازه ها:  
   سیاست  
  پروژه تخریب و آشوب و پاسخ مقتضی جبهه مقاومت
  نامه‌ای برای دوشیده شدن بیشتر
  موضع‌گیری دولت به تمدید تحریم تسلیحاتی ایران
  تخت‌روانچی: شورای امنیت جلوی زورگویی و یکجانبه گرایی آمریکا بایستد
  «کاندیدای اجاره ای» بهانه است، در اصلاحات «قحط الرجال» است
  زیباکلام: باید به دنبال برجام دیگری با آمریکا باشیم
  آمادگی بنیاد مستضعفان برای اتمام پروژه‌های نیمه‌کاره
  توییت موسوی درباره یکه‌تازی آمریکا در تناقض ادعا و عمل
  تلاش تندروهای شورای شهر برای توقف فعالیت‌های عاشورایی در تهران
  رهبر انقلاب در پیامی درگذشت حجت‌الاسلام سیّد عباس موسویان را تسلیت گفتند
  هرکسی هر میزانی که وجه برده باشد، باید برگرداند
  اقتصاد زیرزمینی نتیجه بی‌اعتنایی به شفافیت، انضباط مالی و سلامت اداری
  گاوهای شیرده باید همیشه مراقب برج‌های شیشه‌ای خودشان باشند
  کاریکاتور / تاثیر FATF بر اقتصاد ملی!
  گاف‌های پشت سر هم BBC درباره کرونا در ایران
  واکنش شخصیت‌ها و نهادهای سیاسی به اظهارات جنجالی فتاح
  ۴ برابر بودن بودجه نهادهای زیرنظر رهبری کذب است
  خانم ابتکار! رحلت امام سال ۶۸ بود از کدام امام می‌گویید؟
  توضیحات مجمع تشخیص مصلحت نظام درباره کاخ مرمر
  پیام برکناری «برایان هوک» چیست؟
  امضای هر توافق، بهتر از عدم توافق!
  از ساخت حمام در کاخ مرمر تا پول گرفتن میلیاردی برای تخلیه ملک بیت المال
  عزاداری ماه محرم را با تعداد نفرات کم برگزار می‌کنیم
  دفتر احمدی نژاد اطلاعیه داد
  واکنش مولاوردی و ابتکار به اظهارات فتاح
  درس صفین به روایت شمخانی
  FATF به کلی منتفی است
  کدام گشایش اقتصادی؟
  ظریف دفتر یادبود جان‌باختگان انفجار بیروت را امضا کرد
  چرا BBC فارسی این روزها زیاد گاف می‌دهد
- اندازه متن: + -  کد خبر: 270310صفحه نخست » سیاستیکشنبه، 15 تیر 1399 - 18:35
رابطه متناقض محمدرضا پهلوی و آمریکا!
شهید خبر: خرید تسلیحات در دو دهه آخر سلطنت پهلوی در حالی تشدید می‌شد که ایران طی معاهده‌های نظامی با آمریکا، حمایت این کشور را به‌دست آورده بود. چرا چنین رابطه متناقضی میان محمدرضا پهلوی و آمریکا شکل گرفت؟
  

حکومت پهلوی دوم پس از کودتای ۲۸ مرداد،‌ به‌عنوان نظامی متمرکز و اقتدارگرا شناخته می‌شود که مهم‌ترین مشخصه‌اش نظامی‌گری است. خرید تسلیحات و تلاش برای تجهیز نیروهای مسلح در ایرانِ دو دهه آخر سلطنت پهلوی در صورتی تشدید می‌شد که ایران طی معاهده‌های نظامی با آمریکا حمایت و پشتیبانی این کشور را به دست آورده بود. بر همین اساس این نوشتار کوتاه چرایی افزایش نظامی‌گری در ایران را با وجود بحران‌های اقتصادی که روزبه‌روز بر دامنه آن افزوده می‌شد مورد توجه قرار داده است؛ آن‌هم درصورتی‌که یکی از قدرتمندترین دولت‌های آن زمان حمایت و پشتیبانی از ایران را برعهده گرفته بود.

 

نگاه به غرب،‌ از قراردادهای نظامی تا بی‌اعتمادی

شرایط دوقطبی نظام بین‌الملل و صف‌آرایی محمدرضا پهلوی در مقابل بلوک شرق به نفع آمریکا، سبب شد ایران بیشترین تأثیر را از دکترین‌های نظامی و امنیتی آمریکا بپذیرد؛ زیرا از نظر مقامات آمریکایی ایران می‌توانست سد مطمئن و محکمی در برابر توسعه و نفوذ کمونیسم باشد؛ لذا دفاع از ایران امری حیاتی برای آمریکا تلقی شد.۱ دکترین آیزنهاور با عنوان استراتژی دفاع پیرامونی نیز سعی نمود به کشورهای بالقوه متحدی که در معرض کمونیسم قرار داشتند کمک زیادی نماید؛ لذا دوباره ایران در کانون سیاست امنیتی آمریکا قرار گرفت.۲ در موافقت‌نامه دفاعی ۱۴ اسفند ۱۳۳۷، آمریکا خود را متعهد به کمک نظامی به ایران در صورت وقوع هرگونه تجاوز نمود.۳

متعاقب آن سیل نیروهای مستشاری و تجهیزات جنگی روانه ایران شد و مجموعا بیش از یک‌میلیارد دلار کمک نظامی به ایران اعطا گردید.۴ در حقیقت آغاز جنگ سرد و محاسبات محمدرضا پهلوی از قدرت هژمونیک آمریکا، ایران را به متحد استراتژیک آمریکا تبدیل نمود. ازاین‌رو ما شاهد گسترش و توسعه روابط نظامی و امنیتی بین دو کشور هستیم؛ البته این رابطه یک‌طرفه بیشتر خود را در خریدهای تسلیحاتی و پذیرش مستشاران و هیئت‌های نظامی مختلف آمریکایی نشان داد.۵

 

 این رابطه نامتوازن میان ایران و آمریکا که با خوش‌بینی و اتکای زیاد محمدرضا پهلوی به آمریکا آغاز شده بود،‌ اندک‌اندک با اقدامات آمریکا مورد تردید قرار گرفت. کمک نکردن آمریکا به پاکستان در بحران ۱۹۶۵و درگیری‌های نظامی مرزی با عراق در اواخر دهه ۱۳۴۰ و اوایل دهه ۱۳۵۰ش از مهم‌ترین عوامل در تشدید این امر و مؤثر بر توسعه ساختار ارتش ایران بود. شاه در مصاحبه با خبرنگار «ساندی تایمز»، با اشاره به این مسئله گفت: «حوادث پاکستان نشان داد که ایران نمی‌تواند به اتحاد خود با غرب اتکای کامل داشته باشد»؛ «اگر عراق فردا به ما حمله کند چه خواهد شد؟ این آمریکا و پیمان سنتو برای پشتیبانی ما در برابر چنین حمله‌ای قدمی برخواهند داشت؟

آیا آمریکا که با پاکستان پیمان نظامی و دفاعی دوجانبه داشت به یاری پاکستان شتافت؟ نه پس ما نمی‌توانیم برای حفظ امنیت مرزهای خود در برابر خطراتی که ما را تهدید می‌کند به دیگران متکی باشیم و به همین دلیل است که من روی تقویت نیروهای نظامی خود پافشاری می‌کنم».۶ اما آن چیزی که مدنظر محمدرضا پهلوی بود،‌ چیزی جز خرید تسلیحات نظامی نبود؛ امری که به‌خودی‌خود و در دورانی که کشور وارد بحران اقتصادی می‌شد منطقی و عاقلانه نبود.

 

افزایش قیمت نفت و اطفای جنون نظامی شاه

تقویت فزاینده نیروهای مسلح در سال‌های پس از کودتای ۲۸ مرداد در چهارچوب راهبردها و سیاست‌های منطقه‌ای و بین‌المللی آمریکا در دوران جنگ سرد صورت گرفت. ابزارهای این کشور برای کمک به افزایش قدرت بخش‌های چهارگانه نیروهای مسلح ایران اعطای کمک‌های نظامی، اعزام مستشاران، و فروش تجهیزات و تسلیحات بود.۷ با افزایش قیمت نفت،‌ شاه با اتکا به درآمدهای سرشار نفتی به خریدهای بی‌رویه تسلیحاتی از آمریکا پرداخت.

در کنفرانس کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) در سال ۱۹۷۱، پیشنهاد دولت ایران در مورد افزایش بهای نفت صادراتی، مورد استقبال نمایندگان کشورهای عضو اوپک قرار گرفت و قیمت نفت به قرار هر بشکه ۳/۰۱ دلار تعیین شد.۸ از سوی دیگر ایران در تحریم نفتی اعراب علیه غرب شرکت نکرد. شاه دراین‌باره اعتقاد داشت: «ما در تحریم نفتی شرکت نکردیم و نمی‌کردیم و نمی‌کنیم. تحریم سلاحی است که زود کند می‌شود و جهانیان سعی خواهند کرد نفت کمتری مصرف کنند». با آغاز چهارمین جنگ بین اعراب و اسرائیل قیمت نفت سیر صعودی گرفت و دو برابر شد. این افزایش بها سبب شد درآمد نفتی ایران با تولید متوسط روزانه شش‌میلیون بشکه، به بیست‌ویک میلیاردو چهارصد میلیون دلار برسد.۹

 

گزارش کارشناسان آمریکایی به کمیته روابط خارجی سنا، فروش‌های نظامی آمریکا به ایران را بیش از این عنوان می‌کند. به‌این‌ترتیب که در برنامه پنج‌ساله ۱۳۵۲-۱۳۵۶، ایران ۳۱ درصد از دارایی‌های خود را صرف هزینه‌های نظامی می‌کند که تا ۸۰ درصد این هزینه‌ها صرف خرید از خارج و به‌خصوص از ایالات متحده می‌شود؛ تسلیحاتی که به اعتراف شاه جزء تجهیزات بی‌مصرف محسوب می‌شدند و با قیمت‌هایی بسیار بالا به ایران ریخته می‌شد.۱۰ در گزارش محرمانه وزارت خزانه‌داری آمریکا به بخش اقتصادی سفارت آمریکا نیز آمده بود که میزان فروش تسلیحات نظامی آمریکا به ایران در سال ۱۳۴۷ تا ۱۳۵۶ هرساله چیزی نزدیک به ۱۱۹ میلیون دلار بوده است. ۱۱

 

در حقیقت نظامی‌گری دولت پهلوی از منظر ایدئولوژیک به آرمانی اشاره می‌کرد که بر اساس آن نیروهای نظامی بر ارکان سیاست و حیات اجتماعی مردم استیلا داشتند. این دیدگاه ارتش نیرومند را مساوی با ملت قدرتمند می‌دانست. علاقه شخصی و فزاینده محمدرضا پهلوی در گردآوری و مالکیت جنگ‌افزارهای نوین، تحت تأثیر عوامل پیشین دیگر، روند توسعه ارتش ایران را تسریع می‌کرد. شاه درزمینه تکنولوژی نظامی دارای اطلاعات فراوانی بود و به این دانستنی‌های خود افتخار می‌کرد.

او خود را جوهره و محور ارتش ایران می‌دانست و با تأکید بر این مسئله گفته بود: «به خاطر نمونه‌ای که تبلور آن پدرم بود و اینکه من خود یک سربازم».۱۲ به نوشته ماروین زونیس، محمدرضا پهلوی در سراسر زندگی به هر چیزی که به نیروی هوایی، هواپیما و پرواز مربوط می‌شد دل‌بستگی شدیدی نشان می‌داد.۱۳ او توسعه اقتصادی را قبل از تقویت نظامی بی‌فایده می‌دانست و در مصاحبه با روزنامه لوموند به‌صراحت گفت: برای ایران «قدرت اقتصادی بدون قدرت نظامی معنی ندارد».۱۴ او این امر را حتی به قیمت گرسنگی مردم توجیه می‌کرد، به‌نحوی‌که به سفیر آمریکا گفت: «من بودجه دفاعی مملکتم را تأمین می‌کنم، حتی اگر به قیمت گرسنگی مردم باشد». هرچه مخالفت‌ها با حکومت پهلوی بیشتر می‌شد، شاه به دلیل فقدان مشروعیت مردمی خود و تصویر خشن ارتش در اذهان عمومی، چاره‌ای جز تقویت ماشین جنگی و دستگاه سرکوب خود نمی‌دید.

فردوست استراتژی نظامی شاه در سال‌های بعد از کودتای ۲۸ مرداد را در سه عنصر خلاصه می‌کند: نظارت شدید و بوروکراتیک شاه بر نهاد ارتش، استفاده تمام‌عیار از مستشاران آمریکایی در امر آموزش و تبدیل ارتش به زرادخانه تسلیحات آمریکایی.۱۵ تسلیحات نظامی که محمدرضا پهلوی آنها را با صرف هزینه‌های هنگفت به‌دست آورده بود،‌ اگرچه جنون نظامی او را اطفا می‌کرد،‌ اما سبب شد تا او چشم خود را بر حقایق داخلی کشور و افزایش نارضایتی مردم ببندد؛ امری که سبب شد تا این صرف هزینه‌ها و خریدهای کودک‌وار تسلیحات، تبدیل به ‌امری بی‌حاصل و بیهوده شود.

 

فرجام سخن

محمدرضا پهلوی که سال‌های اولیه حکومت خود را با ضعف گذرانده بود،‌ برای تأمین مشروعیت تضعیف‌شده به بزرگ‌نمایی تصویر خود در افکار عمومی بین‌المللی و داخلی علاقه بسیار داشت. بر همین اساس درهای کشور را به روی تسلیحات و مستشاران نظامی آمریکایی باز کرد. این در حالی بود که در همان دوران،‌ شاه به‌روشنی عدم حمایت آمریکا از متحدان خود را درواقع بحرانی مشاهده می‌نمود. بر همین اساس رابطه‌ای متناقض میان محمدرضا پهلوی با آمریکا شکل گرفت که بر اساس آن شاه از یک‌سو اعتمادی به آمریکا برای تأمین امنیت کشور و نهاد سلطنت نداشت، ولی از سوی دیگر به صرف هزینه‌های هنگفت تسلیحاتی از این کشور مبادرت می‌ورزید.

این رفتار متناقض شاه،‌ از یک‌سو باعث رنجش مردم شد و از سوی دیگر سوءاستفاده قدرت‌های بزرگ را درپی داشت که با تشویق و تمجید سیاست‌های تسلیحاتی شاه که درواقع تأمین‌کننده منافع اقتصادی و سیاسی آنها بود، غروری کاذب را در او به‌وجود آوردند که درنهایت زمینه‌هایِ سقوط نظام سیاسی پهلوی را فراهم کردند.

رابطه متناقض محمدرضا پهلوی و آمریکا!

محمدرضا پهلوی در بازدید از یک مرکز نظامی

 

منبع:

۱. حسن خداوردی، روابط ایران و امریکا از پیروزی تا تسخیر لانه جاسوسی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۸، ص ۶۴.

۲. نیکی کدی، نه شرقی نه غربی، ترجمه: ابراهیم متقی، الهه کولایی، تهران، ‌مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۷۹، ص ۱۱۰.

۳. بهرام نوزانی، الگوهای رفتاری ایالات‌متحده آمریکا در رویارویی با جمهوری اسلامی ۱۳۸۰-۱۳۵۷، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۳، صص ۴۹-۵۰.

۴. جیمز بیل، شیر و عقاب، ج اول، ترجمه مهوش غلامی، تهران، کوبه،۱۳۷۱، ص ۱۹۲

۵. حمیدرضا ملک‌محمدی، ژاندارم و ژنرال، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۵، ص ۸۰.

۶. باری روبین، جنگ قدرت‌ها در ایران، ترجمه محمود مشرقی، بی‌جا، انتشارات آشیانی، ۱۳۶۳، ص ۱۰۴.

۷. وحید سینایی، دولت مطلقه، نظامیان و سیاست در ایران، مشهد، دانشگاه فردوسی، ۱۳۹۶، ص ۴۱۶.

۸. غلامرضا نجاتی، تاریخ سیاسی بیست‌وپنج‌ساله ایران (از کودتا تا انقلاب)، ج ۲، تهران، خدمات فرهنگی رسا، ۱۳۸۴، ص ۵۲۸.

۹. باری روبین، همان، ص ۱۰۵.

۱۰. فرد هالیدی، ایران: دیکتاتوری و توسعه، ترجمه محسن یلفانی و علی طلوع، تهران، انتشارات علم، ۱۳۵۸، صص ۸۶-۸۷.

۱۱. دانشجویان مسلمان پیرو خط امام، اسناد لانه جاسوسی آمریکا، ج ۶، تهران، موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، ۱۳۸۶، ص ۸۰۵.

۱۲. جیمز بیل، همان، ص ۲۶۸.

۱۳. ماروین زونیس، شکست شاهانه، روانشناسی شخصیت شاه، ترجمه عباس مخبر، تهران، طرح نو، ۱۳۷۰، ص ۵۱.

۱۴. ویلیام شوکراس، آخرین سفر شاه، ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران، نشر البرز، ۱۳۷۱، ص ۲۲۳.

۱۵. حسین فردوست، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ج اول، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، ۱۳۷۸، صص ۴۸۳-۴۸۴.
*سیدمرتضی حافظی / موسسه مطالعات تاریخ معاصر

   
  

اضافه نمودن به: Share/Save/Bookmark

نظر شما:
نام:
پست الکترونیکی:
آدرس وب:
نظر
 
  کد امنیتی:
 
   تلنگر  
 
 
   پربحث ترین مطالب  
  پیری جمعیت از همه خطرات بزرگ‌تر است/ آمار فرزندآوری ما به قدر جانشینی هم نیست
7 نظر (فعال: 7 ، در صف انتشار: 0، غیر قابل انتشار: 0)
    کمک مومنانه مصداق انقلابی‌گری است/ در برجام خسارت فراوان به ما وارد شد/ عزاداران مصوبات و ضوابط تعیین شده برای عزاداری‌ها را مراعات کنند
5 نظر (فعال: 5 ، در صف انتشار: 0، غیر قابل انتشار: 0)
  اقتصاد مقاومتی تبدیل به تاب آوری شد؟
4 نظر (فعال: 4 ، در صف انتشار: 0، غیر قابل انتشار: 0)
    آقای زیباکلام تاریخ را چرا تحریف میکنید؟
5 نظر (فعال: 4 ، در صف انتشار: 0، غیر قابل انتشار: 1)
  می‌شود روزی چندبار با پرچم این نظام عکس گرفت و عکس آن عمل کرد
4 نظر (فعال: 4 ، در صف انتشار: 0، غیر قابل انتشار: 0)
    کمک به فلسطین، دلسوزی برای یمن و دغدغه مسلمانان زیر ستم اهتمام همیشگی ما است/ آمریکا نتوانسته است با ترس یا فریب جلوی پیشرفت مردم ایران را بگیرد
4 نظر (فعال: 4 ، در صف انتشار: 0، غیر قابل انتشار: 0)
  آسمانی شدن ۳ برادر در یک روز
3 نظر (فعال: 3 ، در صف انتشار: 0، غیر قابل انتشار: 0)
    هم‌صدایی عجیب اصلاح‌طلبان با رسانه‌های غربی‌/ محرم را تعطیل کنید
5 نظر (فعال: 3 ، در صف انتشار: 0، غیر قابل انتشار: 2)
  وضعیت حقوق شهدای مسجدالحرام پس از ۵ سال
2 نظر (فعال: 2 ، در صف انتشار: 0، غیر قابل انتشار: 0)
    محرم را به گلزار شهدا ببرید
2 نظر (فعال: 2 ، در صف انتشار: 0، غیر قابل انتشار: 0)
 
   اخبار عربی  
  السلطات السعودیة تمتثل لقرار واشنطن فیما خصّ حظر السفر.
    للمرة الثانیة...فبرایر الماضی الأشد حرّاً على الإطلاق.
  حالتا زواج کل دقیقة فی هذا البلد العربی.
    ضمان هواتف آبل من 60 یوم الى سنة کاملة.
  روسیا تبحث مع اندونیسیا عقد لتورید غواصتی " فارشافیانکا"
    علماء اوکرانیون یبتکرون دواء للقضاء على السرطان.
  أبرز التطورات على الساحة السوریة 21/3/2017
    أغلى الماسة للبیع.
  الیابان تؤکد مشارکتها فی مناورات بحریة کبرى فی المحیط الهادئ.
    أفضل معلمة فی العالم ...کندیة.
  العثور على کنز فی نهر بالصین.
    الوکالة الدولیة للطاقة الذرّیّة تعلن عن زیادة کوریا الشنالیة لقدراتها النوویة بشکل نشط.
  تقنیة "لای_فای" بسرعة تفوق "وای_فای" ب 100 مرّة.
    حقائق صادمة عن شرب المیاه مع اللیمون.
  الهیئة الروسیة للتعاون الفدرالی لا تؤکد تسلیم الصین لمنظومات اس-400.
    7 علامات تدل على إصابتک بانهیار عصبی.
  دراسة تکشف أصح قلوب فی العالم.
    الجیش السوری یحبط هجوماً جدیداً للنصرة و فیلق الرحمن شرق دمشق.
  وزیر الطاقة اللبنانی للمیادین نت: لبنان لن یتراجع عن حقوقه النفطیة مهما کانت التهدیدات.
    بریطانیا تعلن عملیّة بدء الخروج من الإتحاد الاوروبی فی 29 آذار.
  الإمام الخامنئی یسمّی العام الإیرانی الجدید ب" الإقتصاد المقاوم...الإنتاج و فرص العمل."
    موقع والاه: الأسد یحاول تغییر قواعد اللعبة بمواجهة إسرائیل.
  هآرتس: قدرة المناورة الإسرائیلیة على الحدود مع لبنان و سوریا تتراجع.
    ماهی طائرة التجسس الصهیونیة 'سکای لارک' التی أسقطها الدفاع الجوی السوری فی ریف القنیطرة?
  قائد سرایا عاشوراء کاظم الجابری ل"العهد": الحسم النهائی لمعرکة الموصل بات وشیکاً جدّاً.
    الجیش السوری یسقط طائرة استطلاع إسرائیلیة فوق القنیطرة.
  الأف بی آی تؤکّد رسمیّاً التحقیق فی التدخّل المزعوم لروسیا فی الإنتخابات الامیرکیة.
    15 شهیداً على الأقل بانفجار سیارة مفخّخة فی بغداد.
  ترامب یلتقی العبادی: کان علینا ألّا ننسحب من العراق.
    إجتماع فی روما بشأن خطّة لوقف تدفّق المهاجرین من لیبیا.
 
 
::  صفحه اصلی ::  تماس با ما ::  پیوندها ::  نسخه موبایل ::  RSS ::  نسخه تلکس
© شهیدخبر 1390
info@shahidnews.com
پشتیبانی توسط: خبرافزار
  رفع مشکلات ایثارگران نیازمند توجه مسئولان است