خانه   |  ارتباط با ما   |  جستجو   |  دریافت اپلیکشن اندروید شهید خبر    RSS   |  ارسال خبر   |  پیوندها   |  درباره ما  
  تازه ها:  
   سیاست  
  صدر اعظم ناتوان در مقابل اروپای آشفته
  عربستان سعودی از دشمنی با ایران برای رفع نیازهای داخلی خود بهره می برد/شکست داعش در عرصه میدانی بازتاب شکست ایدئولوژیک این گروه است
  چهار نکته درباره‌ سناریوی استعفای جهانگیری
  بستر سازی تمدن بزرگ اسلامی
  پنج گزاره در ارزیابی میزان همراهی اروپا با برجام
  موضعگیری قاطع در دستور کار سیاست خارجی قرار گیرد/ مسئولین راهکارهای عملیاتی برای عمل به توصیه های رهبر انقلاب بیابند
  مهار جمهوری اسلامی با برجام‌های فراهسته‌ای
  رضا خوشیاران، فرزند شهید و وکیل دادگستری: عدم اخذ گواهینامه موتورسیکلت از سوی راننده جرم محسوب می شود
  پیام دکتر احمدی نژاد خطاب به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
  ترامپ: شعار محبوب ایران "مرگ بر آمریکا" و "مرگ بر اسرائیل" است/پایبندی ایران به برجام را تایید نمی‌کنیم
  قدیری ابیانه: قدرت نظامی ما ، موشک فوق پیشرفته خرمشهراز نظر تکنولوژی وایمان قوی شهید حججی هاست
  تغییرات استانداران کشور دردولت دوازدهم شروع میشود/استانداران پیشنهادی مشخص شدند
  تقدیر کانون همبستگی فرزندان شاهد وزارت نفت از مهندس زنگنه در حمایت فرزندان شهدا
  دکتر مصطفی سلیمی ، جانباز وبرادر دو شهید سرپرست شهرداری تهران می شود
  بیژن نامدار زنگنه: فرزندان شهدا از من خواستند وزیر باقی بمانم
  سوء استفاده رسانه های معاند از رأفت نظام اسلامی برای سران فتنه/شکستی دوباره با عنوان کمپین رفع حصر
  حمایت جمعی از فرزندان شاهد شاغل درحوزه صنعت از وزیر پیشنهادی وزارت صنعت معدن و تجارت
  رییس کمیسیون اجتماعی مجلس : استفاده از عنوان "شورای عالی" وجاهت ندارد
  حمایت جمعی از فرزندان شهدا از سید عباس صالحی به عنوان وزیر پیشنهادی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
  حمایت جمعی از فرزندان شاهد شاغل در وزارت نفت از بیژن نامدار زنگنه
  جلسه فوق‌العاده کمیسیون امنیت ملی مجلس برای بررسی طرح مقابله با اقدامات ماجراجویانه آمریکا
  ایران در واکنش به تحریم های جدید آمریکا اقدام متقابل انجام می دهد
  سیاست خارجی ایران با تکیه بر دور اندیشی، متمایز از دولت آمریکا است/تکرار سیاست شکست خورده علیه ایران
  باهنر: برخی در انتخابات بی علاقه نبودند که جای جلاد و شهید را عوض کنند
  تضمین سلامت حجاج ایرانی با کیست؟!/یادمان باشد، شرایط با روی کار آمدن بن سلمان تغییر کرده است
  یادداشت شهیدخبر/ هولوکاست برجام؛ خط قرمزی برای فرار
  گزینه اصلی وزارت جهاد کشاورزی کیست؟
  دکترروحانی:امروز دست یاری به سوی همه مردم ایران، جناح‌هاواحزاب دراز می‌کنم/رئیس جمهور همه مردم هستم
  سردار سلیمانی بیانیه انتخاباتی نداده است/ دروغ کانال تلگرامی روزنامه دولت
  با تصمیم درست خود در انتخابات ،عزت واقتدار نظام را رقم بزنیم
- اندازه متن: + -  کد خبر: 181659صفحه نخست » ورزشی ،فرهنگی وهنریسه شنبه، 14 آذر 1396 - 09:35
شخصیت علمی امام صادق(ع)
شهیدخبر: ائمه(علیهم السلام) درختان تناوری هستند که در بوستان تربیتی رسالت و نبوت رشد و پرورش یافته و به درخششی وصف ناپذیر دست یافته اند.
  

چکیده

ائمه(علیهم السلام) درختان تناوری هستند که در بوستان تربیتی رسالت و نبوت رشد و پرورش یافته و به درخششی وصف ناپذیر دست یافته اند. و از این میان، صادق آل البیت که محور این درخشش است، در راستای تبیین همه  جانبه شریعت، امری را فرو نگذاشت و رهبری عقیدتی، مرامی، مسلکی، سیاسی و اعتقادی امت اسلامی را بر عهده گرفت. او برهان قاطع، صدیق واصل، مدافع جلالت و منزلت اهل بیت و اثبات کننده نقش بی بدیل آنان بود؛ شخصیتی که در ابعاد اخلاقی، معنوی، علمی، فقهی و سیاسی بی نظیر بود.

او در گذر دادن شیعه، از تنگنا ها و بحران های تاریخی، با مهارتی وصف ناپذیر عمل نمود و این راه را با همه سختی ها و دشواری هایش طی نمود؛ اوصاف کریمه اش همچون سبقت در خیرات، زهد و پارسایی، مدارا با مردم و بالاخره جمیع خصایص عالی انسانی اش بر فضایلش می افزود و با این دستمایه گرانسنگ به تربیت شاگردان فراوان پرداخت و فقه شیعه را به اوج بالندگی رساند و پیشوایی و رهبری امت اسلامی و شیعی را با درایتی درخور به انجام رساند. همچنین به تبیین جایگاه امامت در تفکر دینی، ایجاد شبکه گسترده تبلیغاتی، سیاسی و ایدئولوژیک، و روشنگری در برابر معاندان و جریان های وابسته به دستگاه های ظلم و جور پرداخت و در این مسیر پیشاهنگ و پیشگامی بی نظیر بود.

 از قیام های تشکیلاتی شیعه، با سپر تقیه، پشتیبانی و حمایت نمود. درحالی که شاگردان پرشماری داشت، همچنان از کمی یاران در عین کثرت ظاهری، شکوه داشت. مخالفت دستگاه خلافت با آن وجود گرامی، در   نهایت، بر شهادت آن وجود گرامی و دُردانه هستی منجر شد و در سال ۱۴۸ق. به آباء طاهرش ملحق گردید و جسم مطهرش در بقیع مدفون شد.

کلیدواژه ها

صادق آل البیت، بشریت، تشیع، فقه، سیاست، امامت، شهادت

امامت، ادامه نبوّت

امامت، ادامه نبوت و پویشی هدفمندانه و تکلیف مدارانه در   همان راه است و امامان، حاصل   همان چرخه قدسی و مکلف به   همان تکلیف والای همه جانبه هستند؛ یعنی نبیّ با آرمان ها و اهداف و با برنامه ها برای بودن و زیستن و ساختن و پرداختن به انسانیت در همه زمین و در همه جغرافیای پهناور آن مبعوث می شود و اَعباء و سختی ها و ادامه رسالت را با همه توان خویش تا نقطه ای که در مشیت الهی است، با همه وجود پیش می برد و پر واضح است که نبی را آن فرصت نیست که همه انسانیت را به-کامل ترین نقطه کمال خود برساند و او را فرصت آن نیست که همه انسان ها را شبیه ترین فرد به خود بسازد بلکه او دستوری را از جانب ارسال کننده شریعت در می یابد که همه رنج ها، تکلیف ها و آرزوهای خویش را به اوصیای پس از خویش بسپرد و آن ها را خود، به دست خویش با بیان و زبان خویش و اشاره و عمل خویش، رسماً به خلافت برگزیند و وثیقه وحی را و بار بزرگ امانت را به ادامه های وجود خویش وانهد و بدین صورت، امامت، دریافت کننده   همان تکلیف و   همان راه است که بر مسند اولی نشیند
و به جای او بشریت را در برهوت زمان و در ماتمکده عالم،  به راهبری می پردازد و نیز واضح است که این راه تا افق روشن پایان جهان ادامه دارد و به اقتضاهای زمان و مکان و مناسبات تاریخی باید این پویش مقدس ادامه یابد و در راستای رسالت جهانی نبی، تا قیامت، راهبران و راهنمایان راه دین باشند که بدون آن، طی این مسیرِ بلند و بزرگ تا رسیدن به افق، ناممکن است.

به همین دلیل بوده که دوازده تن، برای موقعیت های تاریخی و اقتضائات گوناگون در شط نبی برگزیده می شوند و مقام «المصطفون لأمرالله» را از جانب خدا، به زبان نبی به دست می گیرند و عمل خویش را با مرامنامه ای واحد در نما ها و اشکال گوناگون انجام می دهند و به عنوان حرکتی واحد در این مسیر روشن و سخت و پر از مانع و سنگلاخ طی می کنند.
جعفربن محمد الصادق(ع) را در این درخشش و پویش عظیم و پرهیمنه، جایگاهی ویژه و معنادار و پر هیمنه باید داد.
روشن است در جامعه ای که عده ای از انسان ها ایدئولوژی امامت را درک نموده و گروهی در انتظار دانستن اند و از امویان و عباسیان انزجار و خصومت به دل دارند و جمعی نیز فریب خورده و غافل، به گذران امور مشغول اند، باید انسان هایی الهی، برای تبیین همه جانبه از شریعت که مکتوم مانده، گامهای تعیین کننده و راهگشا بردارند.
از سوی دیگر، سخت گیری های هدفمندانه و شیطانی دستگاه خلافت می طلبد که در این گردونه سخت، استراتژی ادامه این خط سیر، از عمقی خاص و از زیرکی و هشیاری ویژه برخوردار باشد.
حضرت صادق(ع) در این حرکت معنادار، راه دراز و پر مشقت نهضت شیعی را و چگونگی حرکت و استراتژی آن را، با توجه به آنچه که پدرگرامی اش امام باقر(ع) آغازیده بود، یقین کرده و آغاز نمود که البته با صد افسوس باید گفت بخش های عمده ای از زندگی امام صادق(ع) در هاله ای پر ابهام و معنادار قرار دارد و همین نکته است که کار پژوهشگر دغدغه مند را دوچندان دشوار و سخت می سازد.
 «این زندگی پر ماجرا و حادثه خیز که کشمکش ها و فراز و فرودهای آن، از لابلای صد ها روایت تاریخی مشاهده می شود، نه در تاریخ و نه در گفتار محدثان و تذکره نویسان، هرگز به شکل مرتب و پیوسته منعکس نگشته و زمان و خصوصیات بیشتر حوادث آن تعیین نشده است. پژوهشگر باید با تکیه بر قرائن و ملاحظه جریان های کلی زمان و مقایسه هر روایت، با اطلاعاتی که درباره اشخاص یا حوادث یاد شده در آن، از منابع دیگر می توان به دست آورد، زمان و مکان و خصوصیات حادثه را کشف کند. شاید یکی از علل این گنگ بودن و ابهام، به ویژه در فعالیت های تشکیلاتی امام با یارانش را در ماهیّت این کار ها می باید جستجو کرد.» (خامنه ای، ۱۳۸۶ش.، ۵۷)
صادق آل البیت، علی رغم ابهام های تاریخی موجود، امری را فرو گذار نکرده و در کارهای پنهانی و تشکیلاتی، همه آنچه را که در این دوره حساس و سرنوشت آخرین لازم بوده، به توضیح و توصیف پرداخته که باید در این راستا عزم را جزم نمود و به صورتی هدفمندانه، نکات مکتوم و ناگفته این تاریخ منوّر و پر درخشش را استخراج نمود.

آری، او رهبر عقیدتی و مرامی و مسلکی بُعد اخلاقی و عرفانی جامعه و رهبر و پیشوای سیاسی بزرگ در این دوره تاریخی است که به تبیین همه جانبه شریعت نشسته و حقیقت امری را ناگفته نگذاشته که نمودارهای زندگی او این حقیقت بزرگ را برایمان توصیف و تشریح می نماید؛ یعنی تبیین همه جانبه شریعت، تبیین و تبلیغ حساسیت مسئله امامت، سلب مسئولیت و مشروعیت از امامان جور و ستم، نشان دادن راه آینده حرکت شیعی و اسلامی، بیان احکام دین با شیوه ای فقاهتی و اجتهادی، تفسیر قرآن به روال تفکر اجداد طاهرینش، ایجاد فضای گرایش به علم و درک و معرفت در جامعه شیعی، ایجاد تشکیلات منسجم، اثرگذار و پنهانی ایدئولوژی حرکت، ایجاد تشکل سیاسی موحّدان و شیعیان و مسلمانان پاکباخته و دست از همه چیز غیر خدا شسته و ده ها و بلکه صد ها مسئله دیگر که در عمق ناآگاهی های ما قرار دارند.
فرید الدین عطار نیشابوری در تذکره الأولیا چنین روی آوردی به صادق آل البیت: دارد که بخشی از آن را در آغاز سخن می نگاریم:
 «آن سلطان ملت مصطفوی، آن برهان حجت نبوی، آن عامل صدیق، آن عالم تحقیق، آن می وه دل اولیا، آن جگر گوشه انبیا، آن ناقل علی، آن وارث نبی، آن عارف عاشق، جعفر الصادق ـ رضی الله عنه ـ گفته بودیم که اگر ذکر انبیا و صحابه و اهل بیت کنیم، یک کتاب جداگانه می باید و این کتاب شرح حال این قوم خواهد بود، از مشایخ که بعد از ایشان بوده اند.
اما به سبب تبرک به صادق ابتدا کنیم که او نیز بعد از ایشان بوده است. و چون از اهل بیت بود و سخن طریقت او بیشتر گفته است و روایت از وی بیشتر آمده است، کلمه ای چند از آن او بیاوریم که ایشان همه یکی اند.
اما به سبب تبرّک به صادق] آل البیت ـ رضی الله عنهم ـ [ابتدا کنیم که او نیز بعد از ایشان بوده است و چون از اهل بیت بود و سخن طریقت او بیشتر و روایت از وی بیشتر آمده است، کلمه ای چند از او بیاوریم که ایشان همه یکی اند.
چون ذکر او کرده شود، از آن همه بود. نه بینی که قومی که مذهب او دارند، مذهب دوازده امام دارند؛ یعنی یکی دوازده است و دوازده یکی.
اگر تنها صفت او گویم، به زبان و عبارت من راست نیاید که در جملۀ علوم و اشارات و عبارات، بی تکلف به کمال بود و قدوۀ جملۀ مشایخ بود و اعتماد همه بر وی بود و مقتدای مطلق بود. هم الهیان را شیخ بود و هم محمدیان را امام و هم اهل ذوق را پیشرو و هم اهل عشق را پیشوا. هم عبّاد را مقدّم، هم زهّاد را مکرّم. هم صاحب تصنیف حقایق، هم در لطایف تفسیر و اسرار تنزیل بی نظیر بود… آن می دانم که هر که به محمد ایمان دارد و به فرزندانش ندارد به محمد ایمان ندارد.» (فریدالدین محمد، ۱۳۸۴ش.، ص۵) آری، او برهان قاطع دین نبوی است، عالمی کامل، صدیقی واصل، می وه دل انبیا و اولیا، دُردانه عالم هستی، معرف وجود علوی، مبین میراث نبوی، عارفی عاشق و انسانی کامل است. همه در او خلاصه اند و او خلاصه همه انبیا و اوصیا، معرّف شریعت، مبیّن فقه و فقاهت است.

 جامع همه کمالات، امام همه مشایخ و بزرگان، امام همه پیروان، خاتم رسولان و پیشرو اهل ذوق و عرفان، احیاگر شریعت نبوی، مدافع جلالت و منزلت اهل بیت رسالت است. عارف به اسرار تنزیل، دانای به مصادیق تأویل و حجت قاطع، راهنمای وادی سیاست و تدبیر، به عجز آورنده خصم در میدان سیاست است.

سیاست را از نگاه رایج تاریخی اش که   همان بدجنسی و شیطنت است نمی نگرد، بلکه هدایت را ارشاد و مدیریت و تدبیر و مصلحت را در آن نشانه نمود. دین را در قالب بسته و محدودش نمی بیند بلکه با نگاهی در اوج، مفهومی الهی و معنوی از سیاست ارائه کرده است؛ سیاستی که به پی افکنی و شالوده سازی دولتی الهی با نگاه به معنا و حقیقت پرداخته است و همین است راز این سخن که او، مجدّد و احیاگر و مبیّن مؤسس شریعت نامیده می شود.
در همین نکات بدیع، واکاوی ابعاد وجودی و بی  کرانگی شخصیت علمی، معنوی، عرفانی و سیاسی اش را می طلبد و همین است راز این مسئله که آن امام همام، مجدّد و احیاگر، با گسترش علم و بیان فقه و معارف اسلامی و تفسیر قرآن، به شیوه ای غیر از شیوه های عالمان وابسته به حکومت، عملاً به معارضه با دستگاه های ستم پیشه و جبّار اموی و عباسی برخاسته و با زنادقه به معارضه و تقابل و روشنگری پرداخته و جریان های معارضی همچون مرجئه و قدریّه را از میدان به در ساخته و همچون شریعه ای مواج و روان و زلال و فنا ناپذیر و حیاتبخش، راه و مکتب و معارف و شریعت جدش رسول گرامی اسلام را بر بلندای بام معارف نشانده است تا در روند تاریخیِ مبارک خویش، به دست ذریّه پاکش و سلاله مطهر وجودش، مهدی موعود (عج)، سپرده گردد و طلیعه ای بر نجات بشریت مظلوم تاریخ گردد.
به امید آن روز بشکوه شخصیت والای امام صادق(ع) عبدالله جعفربن محمد الصادق(ع) در خانواده امامت، از وجود گرامی امام باقر(ع)  و از مادرگرامی ا ش امّ فروه که از نسل ابوبکر بوده، در ۱۷ ربیع سال ۸۳ ق. در مدینه،
پا به صحنه وجود نهاد و آن شهر را معطر ساخت.

 «جعفربن محمدبن علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب بن عبدالمطّلب بن هاشم بن عبدمناف بن قصیّ بن کلاب بن مرّه بن لؤی بن غالب بن فهر بن مالک بن النضر بن کنانه بن خزیمه بن مدرکه بن الیاس بن مضر بن نزار بن معدّ بن عدنان... (مجلسی، ۱۴۰۴ق.، ص۲۲۴).
من أسره کریمه، هی من أشرف و اسمی أسره فی دنیا العرب و الاسلام تلک الاسره التی أنجبت خاتم النبیین و سید المرسلین محمّد ـ صلّی الله علیه و آله ـ و انجبت عظماء الامه من الائمه: و هی علی امتداد التاریخ لا تزال مهوی أفئده المسلمین و غیرهم» (الشاکری، ۱۴۰۷ق.، ص۱۵).
آن وجود گرامی، از خانواده ای اصیل و بزرگ است که بر ترین و نام آور ترین خانواده در دنیای عرب واسلام بوده است. این خانواده را پیامبر(ص) بزرگ شمرده و امامان شیعه: و بزرگان برجسته تاریخ، بزرگ شمرده اند و در امتداد تاریخ اسلام، محل گرایش و جذب قلوب مسلمین و غیر مسلمین گردیده است.
القاب با فضل و بزرگی برای آن حضرت است. نظیر صادق، صابر، فاضل، طاهر و مشهور ترین القاب آن دردانه هستی و آن نورگرامی، صادق است که ما در نوشتارمان، تحت عنوان «صادق آل البیت» از او یاد کرده ایم.
 «ابن خلّکان: أبو عبد الله جعفر الصادق ابن محمّد الباقر... و کان من سادات أهل البیت و لقب بالصادق لصدقه فى مقالته، و فضله أشهر من أن یذکر...» (ابن خلکان، ۲۰۱۴م.، ص۲۹۱)
 «ابن خلکان گفته است: ابوعبدالله جعفر صادق، فرزند محمد باقر۸... از بزرگان اهل بیت است، لقب صادق دارد به خاطر صدق و راستی در گفتارش و برتری و فضلش مشهور تر از آن است که نیازی به یادآوری باشد.»
 «هو الصادق فی لهجته، لقّب بالصادق لأنّه عرف بصدق الحدیث حتّى أصبح مضرب المثل فی عصره وبعد عصره...» (اسد حیدر، ۱۹۸۶م.، ص۳۳۵).
در سخنش صادق است و به همین دلیل لقبش صادق است؛ چون به صدق حدیث و سخن مشهور شده و در عصر خویش، مثل بارز صدق گردیده است و نیز پس از روزگار خویش.» برجستگی تباریبه لحاظ تباری،  از برجستگان و سرآمدان تاریخ امامت و رسالت است. پدر گرامی اش، امام باقر(ع) اسوه و مقتدای عاشقان معارف نبوی، گشاینده رازدانش ها و علوم است که در نوشتار پیشین درباره شخصیت عظیم و بی مانندش،  نوشته ای مفصّل را نگاشتیم. ما در مکرّمه اش، ام فروه بنت قاسم بن محمد بن ابی بکر است که زنی فاضله، عالمه و مکرّمه است و صاحب فضایل بسیار بوده که خود آن حضرت درباره-اش می فرماید:
 «کَانَتْ أُمِّی مِمَّنْ آمَنَتْ وَاتَّقَتْ وَ أَحْسَنَتْ وَاللهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِین» (اسدحیدر، ۱۹۸۶م.، ص۸).
 «مادرم از زنانی است که ایمان وتقوایش نیکو بود وخداوند نیکوکاران را دوست می دارد.»
مامقانی می نویسد: «سخنی که امام صادق(ع) در باره مادر گرامی اش فرموده، دلیل روشنی است بر وثاقت و اعتبار حدیث ام فروه؛ زیرا آن امام، مادر خود را با خصلت تقوا و پرهیزگاری و حُسن عمل، مورد ستایش قرار داده است.» (مامقانی، ۱۳۸۹ش.، ص۶۱).
شایان یادآوری است که به تصریح دانشمندان رجالی، قاسم بن محمد بن ابی بکر، از فقهای هفتگانه عصر امام باقر(ع) و از مستفیدان از محضر آن حضرت بوده است و در جلالت قدر مادر گرامی اش همین بس که عبدالاعلی روایت نموده: امّ فروه را در حال طواف دیدم که چادر ساده ای بر تن داشت، در حالی که طواف می گزارد و با دست چپ حجرالأسود را لمس می کرد. اما این عمل مورد انتقاد فردی واقع شد. او اعتراض کرد، امّ فروه دریافت که او مخالف اهل بیت است، چون حرمت شکنی کرد، لذا فرمود: «إِنَّا لَأَغْنِیَاءُ عَنْ عِلْمِکَ»؛ «ما از علمت بی نیازیم.» (ه مان، ص۶۴)
امام صادق وارث مکتب اهل بیت:
امام صادق(ع)، در سه وادی فهم، بسط و گسترش و انتقال میراث بر ابعاد بلند معنوی،  علمی و ارزشی بودند.
وادی نخست؛ آن بود که آن امام بزرگ خلاصه و عصاره تمدن والای انسانی در چهره کلی آن بودند. علوم اولین و آخرین را در حوزه تمدن انسانی داشتند، بلکه آن علوم را پیرایش نموده و پاره هایی از تکامل علوم انسانی را در عصر خویش گشودند.

کاستی های تمدن انسانی را زدودند و بایستگی های لازم و ضروری به آن را در درونش ایجاد کردند. اگر علمی به نام ریاضیات یا شیمی، فیزیک و... وجود داشت، امام صادق(ع) آن را در مکتب خویش نمایاندند و به تکامل تاریخی خویش تا آن دوره رساندند و مسیر آینده در این دانش ها را معین کردند. البته این دانش ها نیز وابسته به جوهر رسالت بود و در پیدایش شکل یافته از تعالیم آسمانی بودند (محمد حسین علی الصغیر، ۱۴۲۵ق. / ۲۰۰۴م.، ص۱۳).
وادی دوم؛ علوم و دانش های اهل بیت: است که آن حضرت، میراث دار آن دانش ها بودند؛ دانش هایی که با الهام از قرآن مجید و علوم نبوی تبیین گردید و به وسیله اهل بیت عصمت و طهارت بیان و تشریح شد (ه مان.).
با وجود الهامات رحمانی و مواریث و معاریفی که از اجداد طاهرش فرا گرفته بودند، مکتبی گسترده با افق دیدی وسیع و کرانه ناپیدا به وجود آوردند؛ به گونه ای که همگان از مکتب درسی او بهره بردند وصاحبان دیگر فرق اسلامی در محضرش زانوی تلمّذ زدند.
وادی سوم؛ این است که «تکیه اصلی شیعه از نظر فکری و عقیدتی بر امام صادق(ع) بوده و بخش بزرگی از احادیث و علوم اهل بیت، توسط این امام اشاعه یافته است.
امام صادق(ع) حد فاصل فرقه هایی قرار گرفته که در شیعه به وجود آمد و وظیفه مهمِ حفظ و صیانت شیعه از انحرافات موجود عصر خود را ـ که خلوص فکری و عقیدتی و استقلال مکتبی آن به طور مداوم مورد تهدید قرار می گرفت ـ بر دوش داشت.» (جعفریان، ۱۳۶۹ش.، ص۲۴۳)
به همین دلیل است که همه فرق اسلامی، شیعه را به عنوان شیعه جعفری می شناسند و امام صادق(ع) را رکن عمده تشکل شیعی و مکتب و راه شیعه و تشیع می دانند. با اینکه همه امامان از امیر مؤمنان تا امام باقر۸ در بالنده نمودن مکتب شیعه، نقش عمده ایفا کردند و تشیع تا این دوره، توسط آن امامان بزرگ، رهبری، هدایت و راهنمایی شد
و پایه فکری و اصول اعتقادی شیعه و مبانی کلامی، فکری،  فقاهتی، معنوی تشیع، در دوره این امامان (از امام علی تا امام باقر(ع)) بنیادگذاری شد، به گونه ای که اکثر روایات در ابواب مختلف از آنِ صادقین(ع) است. شخصیت اخلاقی و معنوی امام صادق(ع) اخلاق، از عمده ترین و بارز ترین اصول زندگی هر انسان والا مرتبه و جهانشمول است. امام صادق(ع) در وادی فضایل اخلاقی، نمونه و شاخص این پویش مهم و این خصلت نیکو بودند که وجودشان تجسم همه فضایل اخلاقی بود. مالک ابن انس که زمان قابل توجهی را در محضر امام صادق(ع) تلمّذ کرد، درباره شخصیت ملکوتی و وارسته امام صادق می گوید:
 «و لقد کنت أتی جعفر بن محمّد(ع) و کان کثیر المزاح و التبسّم، فاذا ذُکر عنده النبیّ(ص) اخضر و اصفر و لقد اختلف إلیه زماناً و ما کانت أراه إلاّ علی ثلاث خصالٍ: إمّا مصلیاٌ و إمّا صائماً و إمّا یقرأُ القرآن و ما رأیته قطّ یُحدث عن رسول الله(ص) الاّ علی الطهاره، ولایتکلّم فی ما لاَ یعنیه و کان من العلماء الزهّاد الذین یخشون الله و ما رأیته قطّ إلاّ خرج الوساده من تحته و یجعل ها تحتی» (ابن تیمیه، ۲۰۱۰م.، ص۵۲).
 «مدتی به حضور جعفربن محمد می رسیدم، آن حضرت اهل مزاح بود، همواره تبسم ملایمی بر لبانش نمایان بود. هنگامی که در محضر مبارک آن حضرت، نام مبارک پیامبرخدا(ص) برده می شد، رنگ رخساره اش به سبزی و سپس به زردی می گرایید. در طول مدتی که به خانه آن حضرت آمدوشد داشتم، او را ندیدم جز اینکه در یکی از سه خصلت به سر می برد، یا در حال نماز می دیدم یا روزه و یا در حال قرائت قرآن.

 من ندیدم که جعفر بن محمد(ع)، بدون وضو و طهارت از پیامبرخدا حدیثی نقل کند. ندیدم که سخنی بیهوده و گزاف بگوید. او از عالمان زاهدی بود که از خدا خوف داشت و هرگز به محضرش نرسیدم جز اینکه زیر اندازی را که برای خود گسترده اند، از زیر پایش بر ندارد و برای من نگستراند.»
همچنین مالک بن انس درباره ابعاد معنوی و اخلاقی امام صادق(ع) می گوید:
 «به همراه امام صادق، به قصد مکه و انجام مناسک حج از مدینه خارج شدیم،  به مسجد شجره که رسیدیم، لباس احرام پوشیدیم، در هنگام تلبیه،  لبیک گفتیم، متوجه شدم که حال حضرت منقلب است، می خواست لبیک بگوید ولی رنگ رخسارش متغیّر می شد. هیجانی به امام دست می داد و صدا در گلویش می ماند؛ به گونه ای از حال رفته بود که می خواست از مرکب بیفتد. مالک  گوید: جلو رفتم و گفتم: ای فرزند رسول الله! چاره ای نیست، این ذکر را باید گفت. حضرت فرمود:
 «یَا ابْنَ أَبِی عَامِرٍ کَیْفَ أَجْسُرُ أَنْ أَقُولَ لَبَّیْکَ اللَّهُمَّ لَبَّیْکَ وَ أَخْشَى أَنْ یَقُولَ ـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ لَا لَبَّیْکَ وَ لَا سَعْدَیْکَ».
 «چگونه جرأت کنم و بگویم لَبَّیک اَللَّهُمَّ لَبَّیک و حال آنکه بیم دارم خداوند بزرگ بفرماید لا لبیک و لا سعدیک!»
حسین بن زید نوفلی  گوید:
 «قَالَ مَالِکُ بْنُ أَنَسٍ الْفَقِیهُ: مَا رَأَتْ عَیْنِی أَفْضَلَ مِنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ(ع) زُهْداً وَ فَضْلًا وَ عِبَادَه وَ وَرَعاً وَ کُنْتُ أَقْصِدُهُ فَیُکْرِمُنِی وَ یُقْبِلُ عَلَیَّ، فَقُلْتُ لَهُ یَوْماً: یَا ابْنَ رَسُولِ الله مَا ثَوَابُ مَنْ صَامَ یَوْماً مِنْ رَجَبٍ إِیمَاناً وَ احْتِسَاباً فَقَالَ حَدَّثَنِی أَبِی عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ الله(ص): مَنْ صَامَ یَوْماً مِنْ رَجَبٍ إِیمَاناً وَ احْتِسَاباً غُفِرَ لَهُ، فَقُلْتُ: یَا ابْنَ رَسُولِ الله فَمَا ثَوَابُ مَنْ صَامَ یَوْماً مِنْ شَعْبَانَ ـ قَالَ حَدَّثَنِی أَبِی عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ الله(ص) مَنْ صَامَ یَوْماً مِنْ شَعْبَانَ إِیمَاناً وَ احْتِسَاباً غُفِرَ لَهُ». (صدوق، ۱۳۷۶ش.، ص۱۴۳)
 «از مالک بن انس شنیدم که می گفت: به خدا سوگند فردی بر تر از جعفر بن محمد(ع) ندیدم از حیث زهد و فضل وعبادت و خویش پروایی به محضرش می رفتم. مرا مورد احترام قرار می داد و به استقبالم می آمد. روزی به او عرض کردم: ای پسر پیامبرخدا، ثواب کسی که خالصانه روزی از ماه رجب را روزه بگیرد چیست؟ فرمود: پدرم از قول جدم نقل فرمود: که پیامبر خدا ـ درود خدا بر او و آلش باد ـ می فرمود: هر کس روزی از ماه رجب را روزه بدارد، گناهانش بخشیده می گردد. پرسیدم: ای فرزند رسول الله! در ماه شعبان چطور؟ فرمود: پدرم از پدرش و او از جدش نقل کرد که پیامبر خدا فرمود: هر کس روزی از روزهای ماه شعبان را خالصانه روزه بدارد، گناهانش بخشیده می گردد.»
پاسخ های داده شده از امام صادق(ع)، تجلّیات روحی آن وجود گرامی را نشان می دهد.
عمرو بن ابی المقدام می نگارد: «کُنْتُ إِذَا نَظَرْتُ إِلَى جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ عَلِمْتُ أَنَّهُ مِنْ سُلالَه النَّبِیِّینَ»؛ «من هرگاه به جعفر بن محمد می نگریستم، از عظمتش می فهمیدم که او همانا از خاندان نبوت است.» (ه مان، ص۱۴۵).
ابن ابی العوجاء که دشمنی و کینه او را به دل دارد، درباره اش می گوید:
 «مَا هَذَا بِبَشَرٍ وَ إِنْ کَانَ فِی الدُّنْیَا رُوحَانِیٌّ یَتَجَسَّدُ إِذَا شَاءَ وَ یَتَرَوَّحُ إِذَا شَاءَ هُوَ هَذَا وَ أَشَارَ بِیَدِهِ إِلَی الصَّادِق(ع)» (محمد بن طلحه الشافعی، ۱۴۱۲ق.، ص۱۹۰).
این مرد (امام صادق(ع)) شبیه بشر نیست، گرچه در دنیا است. بلکه عنصری روحانی است که در قالبی جسمانی درآمده و هرگاه بخواهد، بشری مانند دیگران است. در وادی معنویت
و فضیلت و پارسایی، سرآمد زمان خویش و تاریخ بشر است که می توان موارد ذیل را برشمرد:
۱. سبقت در خیرات:
فرصت ها را به هیچ وجه از دست نمی نهاد و در پیشگامی در خیرات، شهره زمانه خویش بود و می فرمود:
 «إِذَا هَمَمْتَ بِشَیْءٍ مِنَ الْخَیْرِ فَلَا تُؤَخِّرْهُ فَإِنَّ اللهَ ـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ رُبَّمَا اطَّلَعَ عَلَى الْعَبْدِ وَ هُوَ عَلَى شَیْءٍ مِنَ الطَّاعَه فَیَقُولُ وَ عِزَّتِی وَ جَلَالِی لَا أُعَذِّبُکَ بَعْدَهَا أَبَداً» (ه مان، ص۱۹۱).
 «هنگامی که تصمیم بر خیری گرفتنی، به تأخیرش نینداز که خدای متعال هرگاه بر عمل طاعتی از بنده اش شاهد گردد، می فرماید قسم به عزت و بزرگیم بعد از این عمل هرگز به تو عذابی را روا نخواهم داشت.
۲. در قله زهد و پارسایی:
آن امام بزرگ، در اوج قله زهد و پارسایی قرار داشت. لباس خشن می پوشید برای رضای خدا و لباس نرم از روی آن بر تن می کرد برای چشم مردم. سفیان ثوری شاگردی بود که به نوعی نفاق درونی مبتلا بود، هم از دریای دانش امام بهره می برد و هم آن حضرت را آزار می داد. روزی بر امام وارد شد و دید حضرت جبه ای از حریر پوشیده، گفت:
 «إِنّکم من بیت نبوَّه تلبسون هذا؟!» شما از خاندان رسالتید وچنین لباسی می پوشید؟
 «وقال الصادق(ع): ما تدری أدخل یدک، فاذا تحته مسح من شعر خشن، ثمّ قال(ع): یا ثوری أرنی ما تحت جبّتک، فإذا تحت ها قمیص أرقّ من بیاض البیض، فیخجل سفیان ثمّ یقول له الصادق(ع) یا ثوری لا تکثر الدخول علینا تضرّنا
و نضرّک» (الشعرانی، ۱۴۱۴ق.، ج۱، ص۳۲).
 «فرمود: چه می دانی که من زیر این لباس حریر چه پوشیده ام؟ آنگاه فرمود: دستت را بیاور، دیدم یک پیراهن خشن زیر لباس و بر روی بدن پوشیده است! سپس فرمود: من می دانم که تو زیر این لباست چه لباس نرمی برتن کرده ای لباس زیرینت را نشان بده. ناگاه لباسی را نشان داد که از سفیدی هر سفیدی را به کناری می زد و از نرمی هر لباس نرمی را! سفیان ثوری شرمنده شد. حضرت سپس فرمود: ای سفیان، زیاد نزد من نیا که هم من و هم تو ضرر ببینیم. زیان ما اینکه وقتمان را بیهوده تلف می کنی و ضرر تو این است که حنایت رنگی ندارد و از این آمد و شد ها به هدف جاسوسی خودت نمی رسی.»
۳. تقوا و پارسایی
تقوا نتیجه ترس از خدا ومعرفت عمیق به اصول بنیادین اسلامی والهی است و در ساحت ها و قلمروهای اجتماعی، سیاسی، اخلاقی، اقتصادی، حقوقی و... نمود دارد. امام صادق(ع) که پیشگام این میدان عظیم معنوی و الهی و دارای ملکه عصمت است
درباره تقوا می فرماید:
 «التَّقْوَى عَلَى ثَلَاثَه أَوْجُهٍ؛ تَقْوَى بِالله فِی الله وَ هُوَ تَرْکُ الْحَلَالِ فَضْلًا عَنِ الشُّبْهَه وَ هُوَ تَقْوَى خَاصِّ الْخَاصِّ وَ تَقْوَى مِنَ الله وَ هُوَ تَرْکُ الشُّبُهَاتِ فَضْلًا عَنْ حَرَامٍ وَ هُوَ تَقْوَى الْخَاصِّ وَ تَقْوَى مِنْ خَوْفِ النَّارِ وَ الْعِقَابِ وَ هُوَ تَرْکُ الْحَرَامِ وَ هُوَ تَقْوَى الْعَامِّ...» (مجلسی، ۱۴۰۴ق.، ص۲۰۵).
ـ «تقوا سه گونه است؛ ترک حلال چه رسد به امر شبهه ناک که تقوای خاص الخاص (و بندگان خاص الخاص و اصیل خداوند است).
ـ و تقوایی است از ترک شبهات تا چه رسد به حرام و این، تقوای خاص است (بندگان خاص خداوند).
ـ و تقوای دیگر از خوف آتش و عقوبت الهی که این،   همان ترک حرام است، که تقوای عام و مؤمنان عادی خداوند است امام در مرتبه نخست و فرا تر از آن است که ما را بر فهم آن راهی نیست.»
آن وجود گرامی در نماز حالات و مراتبی داشتندکه انسان عادی را دچار حیرتی عجیب می نمایدکه از نوع آموزشی که آن حضرت به حمّاد بن عیسی می دهند، به خوبی دانسته می شودکه چگونه در بحر عبودیت غرق می شده اند و حالات خود را به حماد بن عیسی توضیح داد (کلینی، ج۳، ص۳۱۱).
۴. مدارا با مردم:
آن وجود گرامی، شیعیان را به همزیستی و مدارای با مردم و به ویژه اهل سنت دعوت می کردند تا به این طریق، اخلاق نبوی را در جامعه نشر دهند و شیعیان از اکثریت جامعه دور نشوند و منزوی نگردند. آن حضرت در موارد زیادی خودشان با مسامحه رفتار می کردند و البته هرگز به این معنا نبود که آن حضرت به زیر پا گذاشتن تعالیم و اخلاق الهی کنار بیایند. به همین جهت، در مجالسی که حرام علنی رخ می داد و شراب خورده می شد، نه هرگز حاضر می شدند و نه به شیعیان خویش اجازه می دادند که در چنین محافلی حضور یابند و می فرمود:
 «مَلْعُونٌ مَنْ جَلَسَ عَلَى مَائِدَه یُشْرَبُ عَلَیْهَا الْخَمْرُ» (برقى، ۱۳۷۱ق.،، ج۲، ص۵۸۵).
ملعون است کسی که در کنار سفره ای بنشیند که در آن سفره، شراب، نوشیده می گردد.
۵. میهمان نوازی:
ابوحمزه ثمالی روایت می کند که با چند نفر خدمت امام صادق(ع) رسیدیم، حضرت طعامی حاضر کردند که ما هرگز غذایی به آن لذت و خوشبویی نخورده بودیم. سپس خرمایی آوردند که از شدت صفا، صورت در آن پیدا بود، یکی پرسید: ای پسر پیامبر! آیا خداوند به این نعمت ها از ما بازخواست نمی فرماید؟ «فرمود: خداوند از این می پرسد که نعمت را در چه راهی مصرف کردید؟ آیا قدر نعمت را دانستید و شکرش به جا آوردید یا خیر؟» و می فرمود:
 «مَنْ أَطْعَمَ مُؤْمِناً حَتَّى یُشْبِعَهُ لَمْ یَدْرِ أَحَدٌ مِنْ خَلْقِ اللهِ مَا لَهُ مِنَ الْأَجْرِ فِی الْآخِرَه لَا مَلَکٌ مُقَرَّبٌ وَ لَا نَبِیٌّ مُرْسَلٌ إِلَّا اللهُ رَبُّ الْعَالَمِینَ» (کلینى، ۱۴۰۷ق.، ج۲، ص۲۰۱).
 «هرکس بر مؤمنی اطعام کند و سیرش نماید، هیچ کس نمی داند چه پاداشی را خداوند در آخرت برای او آماده کرده، نه ملک مقرّب و نه نبیّ مرسل، مگر خدای متعال.»
آری، او دریای فضایل و کرامات است، در صدق و راستی، در امانتداری، در صله رحم، در قرائت قرآن و دعا و... شهره آفاق بود و پیشگامی راستین.
در کتاب غیبت شیخ طوسی (ص۱۲۸) هشام بن احمر از سالمه، کنیز امام صادق(ع) نقل کرد که گفت:
 «در شب در گذشت آن گرامی حضور داشتم. بی هوش شد، همین که به هوش آمد، فرمود: به حسن بن علی بن علی بن الحسین که مشهور به افطس بود، هفتاد دینار بدهید. به فلان کس، فلان مبلغ و به فلانی فلان مقدار. عرض کردم: آقا! به کسی پول می دهید که با کارد به تو حمله کرد و قصد کشتن شما را داشت؟

فرمود: نمی خواهی از کسانی باشم که خداوند درباره آن ها فرموده است: {وَ الَّذِینَ یَصِلُونَ ما أَمَرَ الله بِهِ أَنْ یُوصَلَ وَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ وَ یَخافُونَ سُوءَ الْحِسابِ}؟ سالمه! بدان که خداوند بهشت را آفرید و آن را خوشبود کرد که بوی خوش آن از دو هزار سال راه به مشام می رسد ولی بوی بهشت را نافرمان پدر و مادر و قطع کننده رابطه خویشاوندی حس نخواهد کرد.» (طوسی، ۱۳۹۹ق.، ص۱۲۸).
آری، آن امام بزرگ، آن مخزن اسرار الهی، آن پشتوانه دین خدا، آن حامل اسرار نبوت، آن انسان جامع کامل، آن رهنمای دانا به راز ها و رموز رهبری و راهنمایی و... دارای مکرمت های اخلاقی والا و شایسته ای بود که هم اکنون هم می تواند جامعه  بشری به آن رموز و اسرار و معارف و شیوه های تربیتی و مکارم اخلاقی آشنا گردد و در این برهوت زمانه عجیب، خود را نجات دهد و انسانیت نجات یابد.
شخصیت علمی امام صادق(ع)
در ادوار مختلف امامت امامان شیعه: به دلیل اقتضائاتی که هر دوره تاریخی داشت، امامان معصوم: که ساحت قدس وجودی داشتند، به نوعی که تناسب با دوره تاریخی داشت، بروز و ظهور و تجلی می یافتند. دوران امامت امام باقر(ع) و فرزند گرامیشان امام صادق(ع)، به دلیل فضای خاص تاریخی که به وجود آمده بود، بیشترین ظهور و تجلی وجودی آن ها در عرصه علوم و دانش های الهی،  انسانی و تاریخی، در عرصه های مختلف دانشی بود.

وضعیت دوران امام باقر و صادق(ع) و به خصوص دوران امام صادق، وضعیتی آماده برای نشر علوم و فضایل بود، لذا آن حضرت  با راهی که پدر گرامیشان گشوده بودند، در باروری دانش ها و علوم، تلاشی همه جانبه انجام دادند و در ساحت ها و عرصه های مختلف دانش و علم، شاگردان فراوانی را تربیت نمودند و علوم کثیری را بنیان نهادندکه بعداً در جهان علم و دانش، به رشته های علمی پر جاذبه ای تبدیل شدند.
این مقوله را همه عالمان؛ اعم از سنی وشیعی، مورد توجه و اعتراف خویش قرار داده اند.
کمال الدین محمد طلحه شافعی درباره مراتب علمی آن امام همام، اینگونه می -نویسد:
 «جعفر محمد هومن علماء اهل البیت و ساداتهم ذو علوم جمّه و عباده موفوره و أوراد متواصله و تلاوه کثیره یتتبع معانی القرآن و یستخرج من بحره جواهره و یستنتج عجائبه.... أنه من ذریه الرساله نقل منه الحدیث و استفاد منه العلم جماعه من أعیان الامّه و اعلامهم مثل یحیی بن سعید الانصاری و ابن جریح و مالک بن انس و الثوری و ابن عیینه و أیوب السّجستانی و غیرهم و عدّوا اخذهم منقبه شرفوا بها و فضیله اکتسبو ها» (محمد بن طلحه الشافعی، ۱۴۱۲ق.، ج۲، ص۵۵).
 «جعفربن محمد از عالمان اهل بیت و بزرگان ایشان است. دارای علوم فراوان و عبادت بسیار و اذکار پی در پی و تلاوت فراوان قرآن بود، معانی عمیق قرآنی را همچون گوهری از دریای بی پایان معارف قرآنی، استخراج می کرد... او از دودمان رسالت است که از وجود وی عالمان فراوانی از بزرگان امت اسلامی استفاده کرده اند، همچون یحیی بن سعید انصاری و ابن جریح و مالک بن انس و سفیان ثوری و ابن عیینه و ایوب سجستانی و غیر آنان،  که همگیشان شاگردی آن حضرت را برای خود منقبت و فضیلتی درخور و بزرگ می دانستند.»
عبدالرحمان بن محمد حنفی بسطامی می نویسد:
 «جعفر بن محمّد(ع)، ازدحم على بابه العلماء، و اقتبس من مشکاه أنواره الأصفیاء؛ و کان یتکلّم بغوامض الأسرار و علوم الحقیقه، و هو ابن سبع سنین» (عمادزاده،  ۱۳۶۰ش.، ص۳۶۰، به نقل از مناهل التوسل، ص۵۷).
علمای فراوانی در خانه جعفر بن محمد(ع) گرد آمدند و از مشکات نور وجودش بزرگان بهره می بردند. او غوامض مسائل را تجزیه و تحلیل می فرمود و علوم و دانش های حقیقی را نشر می داد در حالی که بیش از هفت سال نداشت.
ابن حجر هیثمی می نویسد:
 «نقل الناس عنه من العلوم ما سارت به الرکبان و انتشر صیته فی جمیع البلدان روی عنه الأئمه الأکابر کیحیى بن سعید وابن جریج ومالک والسفیانَین، وأبی حنیفه وشعبه، وأیوب السختیانی...» (هیثمی، ۱۴۲۴ هجری، ص۱۲۰).
 «جعفربن محمد(ع) شخصیتی است که دانشمندان بسیاری از او دانش ها را نقل نموده اند و در اطراف پراکنده اند و آوازه علمی اش را در تمام مناطق گسترده اند. از وجود او دانشمندان بزرگی به نقل دانش اهتمام ورزیده اند؛ مانند یحیی بن سعید، ابن جریح، مالک و دو سفیانی (سفیان ثوری و سفیان بن عیینه) و ابی حنیفه و شعبه و ایوب سجستانی.»

مراجع

ابن تیمیه، احمد بن عبدالله الحلیم، التوسل و الوسیله، مکتبه الفرقان، عجمان، ۲۰۱۰م.
۲. ابن حجر عسقلانی، الصّواعق المحرقه، مؤسسه الرساله و دار الوطن، الریاض، ۱۴۱۴ق.
۳. ابن خلکان، احمد بن شهاب الدین، وفیات الاعیان و ابناء الزمان، ج۱، دار الثقافه لبنان، ۲۰۱۴م.
۴. ابن شهر آشوب، ابوجعفر محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب، نجف اشرف، مکتبه الحیدریه، ۱۳۷۶ق.
۵. اسد حیدر، الامام الصادق و المذاهب الاربعه، ج۴، دارالکتب العلمیه، بیروت، ۱۹۸۶م.
۶. اصفهانی، ابوالفرج، مقاتل الطالبین، منشورات الاعلمی فی بیروت، ۱۴۸ق.
۷. آلوسی، شهاب الدین محمد بن عبدالله، تفسیر روح المعانی، بیروت، ۱۹۷۱م.
۸. بهاء الدین خرمشاهی و احمد صدر حاج سید جوادی، دائره المعارف تشیع، ج۲، مؤسسه انتشارات حکمت، ۱۳۹۱ش.
۹. جعفریان، رسول، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، چاپ سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۶۹ش.
۱۰. خامنه ای، سید علی، (مقام معظم رهبری) پیشوای صادق، دفتر نشد فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۶ش.
۱۱. ذهبی، شمس الدین، سیر اعلام النبلاء، ۱۴۲۲ق.
۱۲. سید جعفر شهیدی، زندگانی امام صادق(ع)، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۸ش.
۱۳. الشاکری، الحاج حسین، الامام الصادق(ع)، مطبعه الستاره، ۱۴۰۷ق.
۱۴. الشعرانی، عبد الوهاب، لواقح الانوار، ۱۴۱۴ق.
۱۵. شیخ مفید، محمد بن محمد بن نعمان عکبری البغدادی، الارشاد، ناشر: سرور، محل نشر: قم، ۱۳۸۸ش.
۱۶. صدوق، ابن بابویه قمی، محمد بن علی، امالی، ج۳، ناشر کتابچیه، ۱۳۷۶ش.
۱۷. طباطبایی، محمد حسین، تفسیر المیزان، ج۱۸، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۸۹ش.
۱۸. طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن، اختیار معرفه الرجال، ج۲، ناشر مؤسسه آل البیت، قم، ایران، ۱۴۰۱ق.
۱۹. طوسی، محمد بن حسن بی علی، الغیبه، منشورات مکتبه الصدوق، تصحیح علی اکبر غفاری، ۱۳۹۹ق.
۲۰. عماد الدین الاصفهانی، عمادزاده، زندگانی معلم کبیر، امام صادق(ع)، ج۳، انتشارات گنجینه، شوال ۱۴۰۱ق.، ۱۳۶۹ش.
۲۱. عماد زاده، عمادالدین اصفهانی، زندگانی معلّم کبیر حضرت صادق، انتشارات گنجینه، تهران، ناصر خسرو،  ۱۳۶۰ش.
۲۲. فریدالدین محمد، تذکره الاولیاء، تصحیح: محمد استعلایی، نشر فرهنگ وادب، ۱۳۸۴ش.
۲۳. قمی، شیخ عباس، وقایع الایام، ج۲، نوشته تحقیقات و نشر معارف اهل البیت، ۱۳۸۶ش.
۲۴. کلینى، ابو جعفر، محمد بن یعقوب، کافی، ۱۴۰۷ق.
۲۵. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج۲، موسسه الوفاء بیروت، ۱۹۸۷م.
۲۶. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج۶، مرکز انتشارات اسلامی، ۱۳۸۶ش.
۲۷. اللیثی، سمیره مختار، جهاد شیعه در دوره اول عباسی، نشر شیعه شناسی، ۱۳۸۴ش.
۲۸. مامقانی، شیخ عبدالله، رجال، ج۳، مؤسسه آل البیت لاحیام التراث، ۱۳۸۹ش.
۲۹. مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج۴۷، موسسه الوفاء بیروت، ۱۹۸۷م.
۳۰. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج ۴۸، موسسه الوفاء بیروت، ۱۴۰۴ق.
۳۱. برقى، ابو جعفر، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن للبرقی، ۱۳۷۱ق.
۳۲. محمد بن طلحه الشافعی، مطالب السئول، ج۲، مصحح: عبدالعزیز الطباطبایی، مؤسسه البلاغ، بیروت، لبنان، ۱۴۱۲ق.
۳۳. محمد حسین علی الصغیر، الامام جعفر الصادق(ع)، موسسه البلاغ، ۱۴۲۵ق/ ۲۰۰۴م.
۳۴. هیثمی، ابن حجر، احمد، الصواعق المحرقه فی الرد علی اهل البدع، مکتبه الحقیقه بالاستنبول، ۱۴۲۴ق.

نویسنده:

علی اکبر نوایی   

فصلنامه میقات حج شماره 97

   
  

اضافه نمودن به: Share/Save/Bookmark

نظر شما:
نام:
پست الکترونیکی:
آدرس وب:
نظر
 
  کد امنیتی:
 
   تلنگر  
  فرزند جانبازی که رو پای خود ایستاد

  سخنگوی جریان صدر عراق: سلاح در انحصار دولت باشد

  دام و دانه سعودی‌ها در عراق

  ادعاهای واهی ریاض درباره ماجرای سفارت عربستان

  حمله ارتش و کمیته‌های مردمی یمن به پایگاه سعودی‌ها در «جیزان»

  دلنوشته ای به شهید فدایی حضرت زهرا(س)

  کسب رتبه دوم همایش پدافندغیر عامل توسط قائم مقام انجمن فرزندان جانباز کشور

  داستان یک تروریست داعشی

  بازتاب انتخابات ایران در رسانه‌های عرب زبان

  ادلب علیه سرکرده جبهه النصره به پا خاست

  تیراندازی به سمت یک فلسطینی در الخلیل

  آغاز بررسی پرونده حقوق بشر بحرین در سازمان ملل

  فرزند جانبازی که با شهادت از میان ما پر گشود

  پیام تشکر مجمع ملی فرزندان جانباز از قائم مقام بنیاد شهید و امور ایثارگران

  اعتراض یک رهبر انقلابی بحرین در زندان

  «توبه نامه 62 بندی» دانش آموز شهید، سرلوحه جویندگان حق

  محمد مهدی همت و یک عکس تاریخی

  هیچ لکه ایی بر گردن شهید نمی نشیند جز لکه ایی از جنس ماه

  شرکت 9 گروه از مخالفان سوریه در مذاکرات آستانه

  فوتوتیتر/ خدا می‌داند که راه و رسم شهادت کور شدنی نیست

 
 
   پربحث ترین مطالب  
  موافقان، مخالفان، ممتنعان، امضاکنندگان و... چه کسانی هستند؟
64 نظر (فعال: 36 ، در صف انتشار: 0، غیر قابل انتشار: 28)
    چرا سردار سلیمانی بعد از نابودی داعش هم می تواند در سوریه بماند؟
32 نظر (فعال: 23 ، در صف انتشار: 0، غیر قابل انتشار: 9)
  سید حسن نصرالله: تصمیم آمریکایی ها اهانت به مسلمانان ومسیحیان است/حمایت از قدس یک واجب شرعی است
27 نظر (فعال: 23 ، در صف انتشار: 0، غیر قابل انتشار: 4)
    نامه‌ای که به تأسی از أبالفضل‌العباس(ع) خوانده نشد/ همه پیام‌های یک اقدام بصیرانه
33 نظر (فعال: 22 ، در صف انتشار: 0، غیر قابل انتشار: 11)
  اگر شهدای مدافع حرم نبودند ایران جولانگاه حملات تروریستی داعش می شد
30 نظر (فعال: 21 ، در صف انتشار: 0، غیر قابل انتشار: 9)
    نباید اجازه داد یاد شهیدان در اثر جلوه‌های کاذب فراموش شود
30 نظر (فعال: 21 ، در صف انتشار: 0، غیر قابل انتشار: 9)
  امام خامنه‌ای: شهادت در راه خدا خسارت نیست، بلکه غنیمت است
23 نظر (فعال: 19 ، در صف انتشار: 0، غیر قابل انتشار: 4)
    پیروزی بر داعش بهترین گزینه برای "روز بزرگداشت شهدای مدافع حرم" در تقویم
23 نظر (فعال: 17 ، در صف انتشار: 0، غیر قابل انتشار: 6)
  دوست دارم کز غم جانسوز عاشورا بمیرم
18 نظر (فعال: 16 ، در صف انتشار: 0، غیر قابل انتشار: 2)
    پیام های حمله انصارالله به ابوظبی
20 نظر (فعال: 15 ، در صف انتشار: 0، غیر قابل انتشار: 5)
 
   اخبار عربی  
  السلطات السعودیة تمتثل لقرار واشنطن فیما خصّ حظر السفر.
    للمرة الثانیة...فبرایر الماضی الأشد حرّاً على الإطلاق.
  حالتا زواج کل دقیقة فی هذا البلد العربی.
    ضمان هواتف آبل من 60 یوم الى سنة کاملة.
  روسیا تبحث مع اندونیسیا عقد لتورید غواصتی " فارشافیانکا"
    علماء اوکرانیون یبتکرون دواء للقضاء على السرطان.
  أبرز التطورات على الساحة السوریة 21/3/2017
    أغلى الماسة للبیع.
  الیابان تؤکد مشارکتها فی مناورات بحریة کبرى فی المحیط الهادئ.
    أفضل معلمة فی العالم ...کندیة.
  العثور على کنز فی نهر بالصین.
    الوکالة الدولیة للطاقة الذرّیّة تعلن عن زیادة کوریا الشنالیة لقدراتها النوویة بشکل نشط.
  تقنیة "لای_فای" بسرعة تفوق "وای_فای" ب 100 مرّة.
    حقائق صادمة عن شرب المیاه مع اللیمون.
  الهیئة الروسیة للتعاون الفدرالی لا تؤکد تسلیم الصین لمنظومات اس-400.
    7 علامات تدل على إصابتک بانهیار عصبی.
  دراسة تکشف أصح قلوب فی العالم.
    الجیش السوری یحبط هجوماً جدیداً للنصرة و فیلق الرحمن شرق دمشق.
  وزیر الطاقة اللبنانی للمیادین نت: لبنان لن یتراجع عن حقوقه النفطیة مهما کانت التهدیدات.
    بریطانیا تعلن عملیّة بدء الخروج من الإتحاد الاوروبی فی 29 آذار.
  الإمام الخامنئی یسمّی العام الإیرانی الجدید ب" الإقتصاد المقاوم...الإنتاج و فرص العمل."
    موقع والاه: الأسد یحاول تغییر قواعد اللعبة بمواجهة إسرائیل.
  هآرتس: قدرة المناورة الإسرائیلیة على الحدود مع لبنان و سوریا تتراجع.
    ماهی طائرة التجسس الصهیونیة 'سکای لارک' التی أسقطها الدفاع الجوی السوری فی ریف القنیطرة?
  قائد سرایا عاشوراء کاظم الجابری ل"العهد": الحسم النهائی لمعرکة الموصل بات وشیکاً جدّاً.
    الجیش السوری یسقط طائرة استطلاع إسرائیلیة فوق القنیطرة.
  الأف بی آی تؤکّد رسمیّاً التحقیق فی التدخّل المزعوم لروسیا فی الإنتخابات الامیرکیة.
    15 شهیداً على الأقل بانفجار سیارة مفخّخة فی بغداد.
  ترامب یلتقی العبادی: کان علینا ألّا ننسحب من العراق.
    إجتماع فی روما بشأن خطّة لوقف تدفّق المهاجرین من لیبیا.
 
 
::  صفحه اصلی ::  تماس با ما ::  پیوندها ::  نسخه موبایل ::  RSS ::  نسخه تلکس
© شهیدخبر 1390
info@shahidnews.com
پشتیبانی توسط: خبرافزار